Persoonlijk falen
(Vertaling van Michael White (2004). Addressing personal failure. Uit 'Narrative practice and exotic lives. Resurrecting diversity in everyday life.' Adelaide: Dulwich Centre Publications.)
Introductie
Deel 1: Moderne macht en de productie van mislukking
Overwegingen van macht
Max
Discussie
Mislukking en moderne macht
Tabel 1: Traditionele macht versus moderne macht
De mislukkingen
- de vergissingen
- de weglatingen
- de weerstanden
Deel 2: Weigering
Aperte weigering: als manier van denken en manier van leven
Judy
Discussie
....
Inleiding
Het fenomeen van persoonlijk falen is in de loop van de voorbije decennia exponentieel toegenomen. Nooit eerder is het gevoel van mislukking om een adequate persoon te zijn zo voor handen voor mensen. En nooit eerder is de ervaring zo graag en routinematig uitgedeeld. Dit artikel beschrijft therapeutische opties die relevant zijn om dit gevoel van persoonlijk falen aan te pakken. Het beschrijft ook de werkingen van moderne macht, want het is de opkomst van een onderscheiden moderne versie van macht die geassocieerd is met de dramatische groei van mislukking. Er wordt een landkaart geboden om therapeutische exploraties in dit gebied te gidsen. Het artikel is gelardeerd met transcripten van therapeutische conversaties en eindigt met een 'mislukkingsconversatie oefening' om bij te dragen in de ontwikkeling van praktijkvaardigheden.
Deel 1
Moderne macht en de productie van mislukking
Narratieve therapie wordt soms beschouwd als een 'oplossingsgerichte' therapie, misschien omdat de praktijken van narratieve therapie mensen nieuwe benaderingen aanbieden voor de moeilijke situaties van hun leven. De omschrijving 'oplossingsgericht' is echter niet gepast omdat ze geen rekening houdt met veel van de narratieve praktijken die wel degelijk uitgesproken focussen op mensen hun problemen. Deze aandacht voor mensen hun problemen blijkt uit veel dat geschreven en onderwezen is over narratieve therapie. Neem bijv. externaliserende gesprekken, die mensen introduceren in nieuwe exploraties van de problemen van hun levens. Het is in de context van deze exploraties dat problemen die mensen in het centrum van hun leven en identiteit vinden, en die vaak een massieve aanwezigheid hebben laten gelden, op dramatische wijze gedecentreerd worden en betekenisvol verzacht of opgelost. Externaliserende gesprekken zijn toegepast op een breed bereik van doelen, inbegrepen op deze die mensen bijstaan om huin problemen te situeren in de politieke, culturele en socio/economische contexten van hun leven.
Als onderdeel van mijn reeds lang bestaande belangstelling voor, een onderzoek van problemen van mensen, ben ik zeer geïnteresseerd geweest in het fenomeen van persoonlijk falen. Deze interesse in persoonlijk falen is in belangrijke mate mede gevormd door mijn therapeutische praktijk en heeft een sterke nadruk gekregen in mijn lesgeven en in sommige van mijn geschriften gedurende de voorbije 15 jaar (bijvoorbeeld White, 1987, 1995a). Als ik spreek over het fenomeen van persoonlijk falen, heb ik het niet over het falen van mensen om de routinetaken van het dagelijkse leven te doen: bijvoorbeeld over achteloosheid daar waar zorgzaamheid nodig is (bijv. in de verzorging en bescherming van jonge kinderen), of over incompetente actie daar waar precisie vereist is (bijvoorbeeld bij het besturen van een auto of een vliegtuig). Ik heb het veeleer over die acties die doorgaans beschouwd worden alsof ze iets zeggen over de identiteit van mensen op een manier die hen construeert als mislukkeling per definitie: een persoonlijk falen
- i.v.m. het leven en het jezelf waarmaken in het leven;
- i.v.m. het reproduceren van een leven dat een reflectie is van de gewaardeerde normen voor wat het betekent om een 'echte' persoon te zijn;
- i.v.m. op een adequate manier bezig zijn met de bevoorrechte identiteitsprojecten van de hedendaagse cultuur.
Ik geloof dat het fenomeen van persoonlijke mislukking exponentieel gegroeid is in de loop van de voorbije decennia. Nooit eerder is het gevoel van mislukking om een adequate persoon te zijn zo vrij beschikbaar voor mensen. En nooit eerder is de ervaring zo graag en routinematig uitgedeeld. Nu gebeurt het zelden dat ik een persoon ontmoet in het kader van mijn praktijk, in het kader van mijn les geven, of in de loop van mijndagelijks sociaal leven die niet ervaren heeft, op verschillende momenten en in verschillende mate, met het hele spectrum van persoonlijk falen (nu heb ik het over een gevoel van ontoereikendheid, onbekwaamheid, niet voldoen, achterstand, tekortschieten, achterlijkheid enzovoort) breed opdoemend in hun leven.
Het is mijn intentie om in deze paper meer therapeutische opties te beschrijven die relevant zijn om dit gevoel van persoonlijk falen aan te pakken. Vooraleer deze opties te beschrijven, zal ik een korte commentaar geven op op iets waarvan ik geloof dat het een belangrijke factor is in de ontwikkeling van dit fenomeen: nl. de werkingen van moderne macht. Want het is de opkomst van een onderscheiden moderne versie van macht die geassocieerd is met de dramatische groei van falen.
Beschouwingen over macht
In de voorbije 15 jaar ben ik sterk geïnteresseerd geweest in de analyse van moderne machtssystemen.In deze belangstelling heb ik vooral geput uit het werk van Michel Foucault (1973, 1979, 1980, 1984), een Franse historicus van denksystemen. Gedurende deze periode heb ik een waaier van implicaties van deze analyse van moderne macht geëxploreerd voor therapeutische praktijk en ik heb her en der sommige van deze exploraties beschreven (bijv. White 1988/89, 1991; White & Epston 1989). Wanneer overwegingen rond macht opgeworpen worden, verwijst men steevast naar een klassieke analyse van macht. Deze analyse verwijst naar een macht die door bepaalde individuen en groepen wordt toeëigend; een macht die in handen genomen wordt door deze individuen en groepen volgens bepaalde specifieke (...) belangen. Dit is een macht die men ziet als bestaand in een omschreven centrum en die uitgeoefend wordt van boven naar beneden door degenen die er een monopolie over hebben. Het is een macht die gekarakteriseerd wordt als hoofdzakelijk negatief in haar functie: dwz een macht die werkt om te verdrukken, onderdrukken,beperken, verbieden, opleggen en afdwingen. Dit is een macht waar mensen meestal het object van zijn, niet één in de uitoefening waarvan ze deel hebben. In de hedendaagse tijd wordt deze versie van macht vaak beschouwd als synoniem voor het 'systeem' ('het is het systeem') waar bijna iedereen buiten staat. Wanneer ze hun leven situeren, maken mensen doorgaans aanspraak op een positie die buiten deze macht staat, zonder in rekening te nemen de privileges die ze eventueel hebben door de plek van hun leven in de gebieden van klasse, ras, economie en sociale voorrechten.
Foucault wees op de ontwikkeling van een andere versie van macht die bestaat in de schaduwen van dez traditionele werkingen van macht. Volgens zijn studies is dit een onderscheiden mechanisme van moderne macht datgedurende de voorbije 300 jaar progressief de werkingen van traditionele macht verdrongen heeft. Deze moderne macht is nu het overwegende machtssysteem geworden in het verwerven van sociale controle. Dit is een macht die mensen hun actieve participatie werft in het vorm geven aan hun eigen levens, hun relaties en hun identiteiten, volgens de geconstrueerde normen van de cultuur: we zijn zowel een gevolg van als een vehikel voor deze macht. Volgens dit discours gaat het hier over een machtssysteem dat bijzonder verraderlijk en indringend is. Het is een macht die overal waargenomen kan worden in haar plaatselijke werkingen, in de intimiteit van onze levens en relaties. Foucault zocht naar voorbeelden van de vele manieren waarop we onze levens leiden aan de binnenkant van het web van machtsrelaties van dit systeem van moderne macht. En hij wees op de mate waarin wij zonder er erg in te hebben haar instrumenten geworden zijn.
Foucault spande zich erg in om de geschiedenis van de ontwikkeling van moderne macht te traceren. Ik ga hier geen samenvatting van geven maar ik zal benadrukken dat:
a) de werkingen van moderne macht voortkomen uit het opnemen van zelf- en relatie-vormende praktijken die eerst ontwikkeld werden op het lokale cultuurniveau: in kloosters, ziekenhuizen, scholen en gezinnen, en dat
b) in de geschiedenis van de professionele disciplines criminologie, geneeskunde/psychiatrie, psychologie en maaatschappelijk werk een sleutelrol gespeeld hebben in de verdere ontwikkeling van de technologie van moderne macht.
Vanwege Foucault's observaties over de verraderlijke en indringende aard van moderne macht, is hij door sommigen beschouwd als een filosoof van de wanhoop. Zelf ervaarde ik - toen ik Foucault voor het eerst las ivm moderne macht - een bijzondere vreugde. Die vreugde was deels het gevolg van zijn vermogen om datgene te doen wankelen wat als vanzelfsprekend beschouwd en routinematig geaccepteerd wordt. En om het vertrouwde op een nieuwe manier als vreemd en exotisch weer te geven. Nog los van andere dingen heb ik ervaren dat dit nieuwe exploraties mogelijk maakte in de context van vele van de problemen en moeilijke kwesties waar mensen zoal therapie voor zoeken. Maar deze vreugde had ook in belangrijke mate te maken met de conclusies waartoe ik kwam tijdens de lectuur van Foucault's werk en die bevestigd werden tijdens het lezen van zijn latere reflecties over de implicaties van zijn analyse van moderne macht. Ik zal enkele van die conclusies hier op een rijtje zetten:
a) Als machtssystemen heel zelden totaal zijn in hun effecten en als de werkingen van deze moderne macht overal kunnen waargenomen worden, dan zullen er ook steeds voorbeelden van verzet zijn tegen de moderne machtsrelaties of van acties die een weigering uitmaken t.o.v. wat zij vereist. Door de analyse van de operaties van moderne macht zou dit verzet meer zichtbaar gemaakt en op een rijke manier gekend, erkend en - onder bepaalde voorwaarden - gevierd kunnen worden.
b) Als de werkingen van moderne macht afhankelijk zijn van de actieve participatie van de mensen - haar instrumenten -, dan is ze ondanks de indringendheid en werkzaamheid kwetsbaar op een manier waarop traditionele machtsstructuren dat niet zijn. Op grond van dit criterium van actieve participatie hebben individuen net de mogelijkheid om de operaties van moderne macht uit te dagen en te ondermijnen. Bij het uitdagen van de schikkingen, regelingen en levensgewoonten die gevormd zijn door moderne macht, kunnen mensen een rol spelen bij het ontzeggen aan deze macht van haar mogelijkheidsvoorwaarden.
c) Als de operaties van moderne macht voortkomen uit het opnemen van zelf- en relatie-vormende praktijken die eerst ontwikkeld werden op het lokale cultuurniveau en als zij vooral opereren op deze niveaus - in ziekenhuizen, scholen, gezinnen en zo verder - dan is er steeds een potentieel aanwezig voor mensen om bij te dragen tot sociale verandering door het ontwikkelen en bevorderen op lokaal niveau van zelf- en relatie-vormende praktijken die de geconstrueerde normen van de hedendaagse cultuur niet direct reproduceren.
d) Als de professionele disciplines een sleutelrol gespeeld hebben in het fenomeen van moderne macht, dan bevindt de cultuur van therapie zich net in het centrum van de ontwikkeling van haar technologie. Deze conclusie benadrukt de politieke aspecten (met kleine 'p') van de therapeutische praktijk en inspireert ons om te werken aan de ontwikkeling van praktijken die ingaan tegen deze technologie wanneer veel van de problemen die mensen aan therapeuten voorleggen, voortspruiten uit de werkingen van moderne macht.
Vanwege dit soort conclusies biedt deze analyse van moderne macht vele actiemogelijkheden t.o.v. de werkingen van macht, mogelijkheden die als politiek met de kleine 'p' kunnen beschouwd worden. Zo vele levensexpressies die misschien akten van verzet representeren t.o.v. de werkingen van moderne macht of een weigering t.o.v. haar vereisten worden wezenlijk terwijl ze betekenisloos zijn binnen de context van een klassieke analyse van macht. In de context van de therapeutische praktijk geeft de waardering van de betekenis van deze levensexpressies kracht aan het therapeutisch exploreren.
...
